Wandelen door het veenweidelandschap

Eenden worden al eeuwenlang gevangen met een eendenkooi. Zo’n eendenkooi bestaat uit een waterplas met één of meer aangrenzende vangpijpen rondom het kooibos. Om wilde eenden te vangen zet de kooiker tamme eenden in. Met wat voer en zijn kooikerhondje lokt hij de wilde eenden naar de vangpijpen. Voor zover eendenkooien nog bestaan, worden ze gebruikt voor vogelonderzoek. Hier in Polder Bloemendaal zie je ook alleen nog de structuur van de eendenkooi.

Wat zijn vangpijpen?

Vangpijpen leiden naar een hokje, waar de kooiker de eend kan vangen.

In Polder Bloemendaal zijn veel houtwallen aangelegd. Het hout van de es werd gebruikt in stallen en voor het maken van bezemstelen, hooivorken en vaarbomen. De wilg werd verwerkt in manden en visfuiken. De houtwallen die je nu nog ziet in Polder Bloemendaal bestaan vaak uit oude knot-essen. Houtwallen dreigen verloren te gaan, terwijl deze juist bijdragen aan de biodiversiteit van het gebied. Vrijwilligers zorgen ervoor dat in samenwerking met Staatsbosbeheer en overige grondeigenaren de polder goed onderhouden wordt.

Wat is biodiversiteit?

Het aantal soorten planten en dieren in een gebied.

In de koebocht dreven boeren koeien bijeen om ze twee keer per dag met de hand te melken en te verzorgen. Om die melkplek te beschutten werden rietmatten gebruikt en hagen aangeplant. Men vaarde met de melkschouw met melkbussen naar de koebocht om de koeien te melken. Langs de Winterdijk en Bloemendaalseweg liggen nog verschillende koebochten met een dwarssloot aan de koppen van de weilanden. Er was daardoor altijd een doorgang naar het weiland. Koebochten zijn nu niet meer in gebruik.

Wat is een (melk)schouw?

Een houten scheepje met platbodem voor goederen-, mest- en veevervoer in ondiep water.

Op deze akkers werd het opgebaggerde veen gelegd en verwerkt tot turf. Na beëindiging van de turfwinning zijn de akkers gebruikt voor de teelt van geriefhout. Door oeverafslag en stormen dreigen de smalle legakkers verloren te gaan. Om ze te behouden worden de bomen regelmatig geknot en de takken gebruikt om de oevers te beschermen.

Wat is knotten?

Het verwijderen van de kruin van een boom.

Wat is turf?

Turf is gedroogd veen dat als brandstof gebruikt kan worden.

Een pestbosje markeert de plek waar kadavers begraven zijn: vroeger waren de regels anders. Boeren begroeven, bijvoorbeeld na een uitbraak van veepest of miltvuur, het overleden vee in een uithoek van het weiland. Ze zetten die plek af door sloten te graven of een andere afscheiding te maken. Zo zorgden ze ervoor dat je niet zomaar op die plek kon komen. De pestbosjes zijn ondertussen begroeid met bomen, maar door oeverafslag en boomval dreigen de historische pestbosjes nu verloren te gaan.

Graaf niet op of rond de plek van pestbosjes.

Wat is oeverafslag?

Het afbrokkelen van de oever door het water.

Riet komt in waterrijke veengebieden van nature voor. Riet wordt voor veel dagelijkse dingen gebruikt, bijvoorbeeld daken, matten en manden. Het werken met riet is een vaardigheid die van generatie op generatie wordt overgedragen. In Polder Bloemendaal komen rietveldjes en rietkragen voor. Ze vormen een bijzonder landschap, vooral wanneer een lage winterzon het riet goudgeel kleurt. Ook dragen ze bij aan de biodiversiteit. De rietgors en rietzanger laten zich ’s zomers horen en misschien zie je wel een ringslang, die zich opwarmt in de voorjaarszon.

Rietgors

Het rietgorsmannetje is in de zomer herkenbaar aan de witte sjaal rond zijn nek.

Het telen van groenten in Polder Bloemendaal is begonnen in de jaren ’50. Aanvankelijk als teelt in de volle ‘koude’ grond en later ook in verwarmde kassen. De groente werd vaak per schouw vervoerd via de Winterdijk en de Bloemendaalseweg naar de toenmalige veiling aan de Breevaart in Gouda. Sinds de jaren ’70 zijn ook boomkwekers uit Boskoop naar de polder gekomen. Eerst als siertelers in de volle grond, later ook in potten op teeltvelden en in kassen met bassins voor regenwateropvang. De groenteteelt is geleidelijk vervangen door sierteelt.

Witlof

Was vroeger een belangrijke teelt in Polder Bloemendaal.

Een veenput ontstaat door het opbaggeren van veen voor het winnen van turf. Veen werd tot wel vier meter diep gebaggerd. Polder Bloemendaal heeft vier veenputten, ook wel petgaten genoemd, en ze zijn zo’n 150 jaar oud. De kwaliteit van het water in de putten is goed. Omdat tot wel vier meter diepte gebaggerd werd, is het een vis- en vogelrijk gebied: zoals karper, fuut, ijsvogel en grote bonte specht.

De karper

Deze vis paart in april en je kunt dat goed zien door het opspattende water.

Het veenweidegebied in deze polder is ontstaan door ontginning van het veenmoeras ten oosten van de Gouwe. Vanaf 1100 werd vanuit Gouda een ontginningsas aangelegd, die nu bekend staat als de Bloemendaalseweg. Haaks hierop werden afwateringssloten gegraven tot aan de kade (Winterdijk) en de Gouwe. Zo ontstond een slagenlandschap met smalle, lange kavels. Aan weerskanten van de ontginningsas werden boerderijen gebouwd. Omdat de veenbodem snel daalde, zijn de kavels nu geschikt voor veehouderij en aantrekkelijk voor weidevogels.

Wat is ontginning?

In deze regio het veenmoeras geschikt maken voor bewoning en landbouw.

Wat is een ontginningsas?

Deze zijn hier ontstaan door aanleg van een kade met daarlangs gegraven watergangen en haaks erop gegraven sloten.

De Winterdijk werd in 1614 al voor het eerst vermeld, namelijk op de Mauritskaart. We denken nu dat de naam ontstond tijdens de ontginning van het veengebied. In die tijd was dat vooral om het gebied in de winter te beschermen tegen wateroverlast vanuit de Gouwe. Hiervoor was een kade aangelegd, die later, na de aanleg van de sluis in Gouda, zijn functie verloor en veranderde in een jaagpad. Nu kun je er heerlijk wandelen. Na 1484 werd de polder bemaald door twee windmolens, sinds 1879 gebeurt dit met één gemaal aan de Gouwe voor de gehele polder.

Mauritskaart

De Mauritskaart is gemaakt door Floris Balthasar van Berckeroode en zijn zoon.